Adelaar

Adelaar in volle glorie 
Adelaar_20001_Beverwijk

Varend monument in beeld 

Beverwijk - De haven de Pijp in Beverwijk is sinds 1977 de thuishaven van de sleepboot Adelaar. De sleepboot Adelaar is van oorsprong een havensleepboot op de Maas in Rotterdam geweest. Samen met tientallen andere sleepboten, met hun karakteristieke hoge, zwarte schoorstenen, bepaalden zij het havenbeeld van Rotterdam. Zij haalden zeeschepen naar binnen, sleepten schepen naar de dokken en scheepswerven, brachten vissersschepen, die alleen een zeil voerden naar buiten en fungeerden 's winters vaak als ijsbrekers. 
 

 
Adelaar_20004_stoomketel
De Adelaar is gebouwd in 1925 op de scheepswerf Hubertina in Haarlem. Deze scheepswerf werd aan het eind van de.vorige eeuw opgericht en bevond zich aan het Spaarne, daar waar nu de Drostefabrieken staan. In het begin van de jaren dertig is de werf door de crisis failliet gegaan. Van de Adelaar is zowel het schip als de stoommachine hier gebouwd. De ketel is gemaakt door een machinefabriek in Vlaardingen. De stoomketel - waar ongeveer 5000 liter water in zit - wordt gestookt met kolen. De stoom gaat vanaf de ketel via een leiding naar de stoommachine.
 
foto: De stoomketel
Op de Adelaar is dat een triple-expansiemachine; dat wil zeggen dat er drie cilinders zijn en wel één hoge druk-, één midden druk- en één lage drukcilinder. De hoge drukcilinder is het kleinst, maar hier is de stoomdruk nog het grootst; vervolgens gaat de stoom via de midden drukcilinder naar de lage drukcilinder waar de stoomdruk het laagst is maar waar de oppervlakte van de zuiger het grootst is zodat evenveel effect verkregen wordt als bij de andere zuigers.  
Adelaar_20003_middendrukcilinder

foto: De middendrukcilinder 

Vervolgens gaat de stoom via een condensor - waar de stoom wordt omgezet in water - weer terug naar de ketel. Omdat dit niet genoeg is wordt er 50 ton extra water mee genomen. De maximale keteldruk is 12 atmosfeer; het vermogen van de stoommachine is 150 - 200 pk. Behalve de hoofdstoommachine staan in de machinekamer nog enkele kleinere stoommachines, onder andere voor de dekwaspomp en voor een lichtdynamo (110 Volt, gelijkstroom).
Zowel aan stuurboord als aan bakboord bevinden zich de kolenbunkers die ongeveer '10 ton kolen kunnen bevatten. Als er gevaren gaat worden dan moet de ketel twee dagen van tevoren opgestookt worden. De Adelaar heeft lange tijd voor de rederij Maas gevaren. Daarom staat er op de schoorsteen een grote letter M in een witte band. De Adelaar werd in 1927 geregistreerd in Rotterdam met het nummer 14288.


Vanaf 1977 is Beverwijk de thuishaven van de Adelaar 
Adelaar_20002_kapitein Bart van Gulik
ln 1975 werd de boot gekocht door de familie Van Gulik te Beverwijk. Via een advertentie kwamen zij in het bezit van deze stoomsleper. Vele uren werk gingen in deze sleper zitten, maar in 1977 lag hij "vredig" in de haven de Pijp in Beverwijk. 

foto: Kapitein Bart van Gulik controleert nog even alles 

Hij lag niet alleen in de haven, maar stond zelfs op een postzegel. Dat deze sleper nog immer in de vaart is blijkt uit het enthousiaste verhaal van de eigenaar/kapitein de heer Bart van Gulik en zijn echtgenote lna. Zij zorgt niet alleen voor het innerlijke van de mens maar ook dat alles goed gaat bij het aanleggen van de sleper, het manoeuvreren bij de doorvaart in de diverse sluizen die zij tegenkomen. Een uit de hand gelopen hobby, aldus de kapitein. De sleper heeft 25 jaar lang Sinterklaas naar Beverwijk gevaren om hem daar voet aan wal te laten zetten. Een grote en mooie klus in 1986 was toen de kop van de Vlielander vuurtoren vervangen werd voor een nieuwe. De oude kop werd versleept naar Hendrik-ldo-Ambacht in Zuid-Holland. In mei 2013 werd de tonnen zware koepel weer door de Adelaar per ponton van Zuid Holland naar Harlingen gesleept en vandaar weer naar Vlieland. Ook bij evenementen en activiteiten wordt er een beroep gedaan op de sleper; Sail Amsterdam, Dordrecht in stoom, Warmond schipper dagen, Nijkerk stoomdag, Duisburg in Duitsland. Het uit Alkmaar afkomstige bekende pannekoekschip, Helena, aan de westelijke Pijpkade is door de Adelaar keurig op zijn plek gelegd, en deze ligt er nog steeds. Ook is de Adelaar een gewillige sleper bij o.a. reclamespotjes, in de film van Siske de Rat, in de film van Kees de Jonge. Menig bekende Nederlander is aan boord geweest; Andre van Duin, Lee Towers, lvonne van Gennip en Prins Claus. Je kan oprecht zeggen dat de Adelaar een varend monument, zowel technisch als zijn opvarende is.
 
Tekst en foto's: Co Backer.



Comments