Geschiedenis

Noordzeekanaal
Levensader voor een miljardenindustrie 
Megaproject uit de 19e eeuw viert zijn 125-jarig bestaan
125 jaar Noordzeekanaal
 
 
Maandag 21 mei 2001, uit Metro
 
 Terwijl hij op de kaart een loodrechte horizontale lijn van Amsterdam naar de Noordzee trok, sprak Koning Willem I (1815-1840) tot zijn adviseurs: “Dit is de oplossing voor het Amsterdamse probleem.” De technici knikten beleefd, maar schudden het hoofd. “Op deze manier moeten we dwars door de duinen graven majesteit, en dat is een onmogelijke opgave.” De koning praatte aan het begin van zijn regeerperiode over de plannen voor een nieuwe waterverbinding van Amsterdam naar de Noordzee. De Amsterdamse haven was na de gouden 17e eeuw in het slop geraakt. De steeds groter, wordende schepen konden de haven maar moeilijk bereiken langs de grillige zeegaten van de wadden, de kronkelende geulen van de Zuiderzee en de modderbanken bij Pampus. Al in de 18e eeuw waren er plannen voor een kanaal naar de Noordzee, maar steeds werd dit als technisch onmogelijk gezien.
De Hollandse duinen zouden een te groot obstakel zijn. Dan maar richting Den Helder, dacht Willem I en zo geschiedde het dat in 1824 het Noordhollands Kanaal werd geopend. De komst van stoomschepen maakte het kanaal al snel te smal en bovendien bleek het een moeilijke vaarroute door de vele bochten. Het kanaal was een grote mislukking en er is nooit veel gebruik van gemaakt.
 
bouw van de sluizen in het Noordzeekanaal
HET DUURDE TOT 1861 voordat de knoop werd doorgehakt. Vier jaar later begonnen werklui aan de afsluiting van het IJ bij de Zuiderzee door middel van sluizen en een waterweg dwars door het Wijkermeer en de Noordhollandse duinen naar de Noordzee. Het doorgraven van zes kilometer duinen met schoppen en een primitieve stoomgraafmachine was een project van ongekende omvang, vergelijkbaar met de Deltawerken. Het werk oogstte dan ook veel bewondering in het buitenland. Voor de aanleg en exploitatie van het kanaal werd de Amsterdamse Kanaal-Maatschappij opgericht. "Als men destijds niet had gedurfd het Noordzeekanaal te graven, was Amsterdam nu waarschijnlijk een provinciestadje ter grootte van Zwolle geweest". zegt Joris Moes, havenvoorlichter van Amsterdam Ports Association, de vereniging waar alle overheden en bedrijven in de IJmond bij zijn aangesloten. “Amsterdam 2001 was een stad geweest met enkele honderdduizenden inwoners en een leuk jachthaventje op het IJsselmeer. Voor Schiphol Airport hadden we dan waarschijnlijk de auto naar Rotterdam moeten nemen.”

tekening aanleg Noordzeekanaal
OP 1 NOVEMBER 1876 verrichtte Koning Willem III de feestelijke opening van het nieuwe kanaal. De gevolgen bleven niet onopgemerkt voor de hoofdstad. Aan de oevers van het kanaal vestigden zich ineens tal van bedrijven. Het water was door het slechte wegennet nog steeds de ideale manier om goederen te vervoeren. In de dertig jaren na de opening nam de bedrijvigheid in de haven zo snel toe dat het stadsbestuur van Amsterdam besloot het beheer ervan onder te brengen in een aparte dienst. In 1901 werd de Dienst der Havens- en Handelsinrichtingen opgericht, nu bekend als het gemeentelijk Havenbedrijf Amsterdam. Maar ook buiten Amsterdam veranderde het nodige. Aan de mond van het nieuwe Kanaal ontstond een nieuw dorp, IJmuiden. En met de rust van de duindorpjes Velsen en Beverwijk was het definitief gedaan. Scheepskantoren, handelsmaatschappijen en tal van nijverheidsbedrijfjes trokken mensen uit allerlei windstreken naar de IJmond. Na de eerste Wereldoorlog werd ten noorden van het kanaal een staalfabriek gebouwd. Dit bedrijf werd later de Koninklijke Nederlandse Hoogovens en Staalfabrieken en is sinds de fusie in 1999 met Brittish Steel omgedoopt in Corus *1. De 6500 bedrijven in de IJmond bieden momenteel werk aan zo'n 94.000 mensen. De Europese Unie beschouwt het gebied als een van de belangrijkste economische regio's. Qua grootte moet Amsterdam wereldwijd zestien havens voor zich dulden. Wel is de IJmond de grootste cacaohaven ter wereld. "Al deze cijfers zijn te danken aan het Noordzeekanaal. De geul water is de levensader voor een miljardenbusiness", zegt de havenwoordvoerder Moes stellig. "Ik durf zelfs te beweren dat de hele IJmond met de havens en Schiphol de belangrijkste economische pijler van ons land is. Een van de grootste problemen die het Noordzeekanaal veroorzaakt, is de bereikbaarheid over de weg. Iedere dag staan er files voor een van de tunnels. In de tweede helft van de 20e eeuw zijn vijf tunnels aangelegd. In 1957 de Velsertunnel, in 1966 de Coentunnel, in 1968 de IJtunnel, de Zeeburgertunnel (1990) en de Wijkertunnel (1995) volgden*3. Het bedrijfsleven roept dan ook al jaren om een tweede Coentunnel, maar daarover wordt op korte termijn nog geen beslissing verwacht*2. Wie de tunnels wil mijden, is aangewezen op één van de drie veerponten. Deze varen bij Buitenhuizen, Zaandam en Velsen. Vooral voor laatstgenoemde dorp is de pont van groot belang.  
 
Het Noordzeekanaal is de verbinding van het IJ in Amsterdam naar de sluizen van IJmuiden. Bij de opening in 1876 was het kanaal 27 meter breed en 7.5 meter diep.
 
Momenteel heeft het kanaal de volgende afmetingen:
Breedte: tot 275 meter.
Diepte: maximaal 13 meter.
Lengte: 20,6 kilometer.
De Amsterdamse haven biedt werk aan 37.000, mensen. Langs het Noordzeekanaal werken ongeveer 94.000 mensen voor 6.500 verschillende bedrijven. Die in 2000 een omzet van 6.4 miljard gulden hadden.

*1 notitie PN.M.: inmiddels is Hoogovens IJmuiden overgenomen door de Indiase staalgigant Tata Steel en heet dus ook zo.
*2 notitie PN.M.: De 2e Coentunnel is bijna klaar en de weg sluit aan op knooppunt Raasdorp, richting Hoofddorp en Den Haag.
*3 notitie PN.M.: zaterdag 18 mei 2013: De 2e Coentunnel is deze week in gebruik genomen.

Verbreding van het Noordzeekanaal bij Velsen.jpg
Velsen_huis van dames Grambergen dat moest wijken voor verbreding Noordzeekanaal.jpg
Velsen_schapen op de begraagplaats Engelmunduskerk.jpg
















De verbreding van het Noordzeekanaal                             Het huisje van de dames Grambergen in Velsen Zuid          schapen op de begraafplaats van de Engelmunduskerk
                                                                                   dat moest wijken voor de verbreding van het Noordzeekanaal

foto's van Piet Roos

Comments