Bruggen historie

Het kanaal heeft, zeker toen het nog niet zo breed was verschillende bruggen gehad. Hierbij reken ik niet de bruggen welke over en bij de verschillende sluizencomplexen behoren mee. Bij velsen was in het verleden een voetbrug voor voetgangers, een brug voor het treinverkeer en bij Zaandam de Hembrug, een spoordraaibrug welke als laatste is vervangen door een tunnel.
Zeker de bruggen bij Velsen vormden zo'n obstakel dat ze al spoedig vervangen werden, de voetbrug door een pontverbinding, de Velser spoordraaibrug in 1957 door de Velsertunnels, een voor autoverkeer en een voor het spoorwegverkeer. Koningin Juliana opende de Velsertunnel op 28 september 1957, zie hiervoor de pagina Velsertunnel.



Velsense spoorbrug
De verdwenen Europees kampioen 
 
Velser spoorbrug_20001_1957 vlak voor de sloop

De Velser spoorbrug in 1957.
De spoorbrug heeft twee versies gekend. De eerste is gebouwd bij de aanleg van het Noordzeekanaal, die de enkele jaren daarvoor geopende lijn Haarlem-Uitgeest doorsneed. Doordat de scheepvaart enorm toenam, zorgden de spoorbrug en in de buurt gelegen verkeersbrug in de loop der jaren voor steeds meer hinder. Een onderzoekscommissie stelde daarom in 1894 voor de beide bruggen te vervangen door pontveren. De spoorwegmaatschappij protesteerde hevig en kreeg haar zin. In 1899 besloot het Rijk een nieuwe, betere spoorbrug te bouwen. Voetgangers, de stoomtram Haarlem-Alkmaar en alle andere verkeersdeelnemers moesten zich behelpen met veren.
De nieuwe spoorbrug was voor die tijd een enorm ding. Ze bestond uit een vakwerk-draaigedeelte van 128 meter dat de doorvaart en de zuidelijke oever overspande. In het verlengde daarvan lag een vaste brug met een lengte van 85 meter naar de noordelijke oever. De brug was daarmee de grootste draaispoorbrug van Europa.
Krap 30 jaar later kwam de hele verkeersituatie in Velsen, tijdens de plannenmakerij voor een nieuwe verbreding van het Noordzeekanaal, weer ter discussie. De pontveren voldeden niet meer voor het autoverkeer, maar een verkeersbrug was onhaalbaar. En dus dacht het Rijk aan een autotunnel onder het kanaal door. Waarbij de spoorwegen graag aanhaakten. Het werk aan de tunnels begon in mei 1941, maar moest op last van de bezetter weer stoppen. Na de oorlog moest al het werk feitelijk weer over omdat inmiddels was besloten een veel bredere tunnel te bouwen. De tunnels gingen in 1957 open. Voor de brug viel daarna snel het doek. De restanten zijn daarna grondig opgeruimd. Toch stuitten baggeraars bij het uitdiepen van het kanaal in 2009 op een van de pijlers van de brug.

tekst: Wim Wegman   
Foto: Noord-Hollands Archief 


 
Hembrug
 
Hembrug bij Zaandam_10001
 
De Hembrug was een spoordraaibrug. Op de middenpijler draaide de brug op grote stalen rollen. Voor het draaien van de brug waren draaitijden, welke door de Nederlandse Spoorwegen waren bepaald aan de hand van het rijschema van de treinen. Als de brug opende, draaide de brug op twee in lengterichting staande pijlers ter ondersteuning. Vlak voor de brug aan Zaanse kant was aan beide kanten van het station een klein perron zonder gebouwtjes waar eens in de zoveel tijd de trein stopte, waarschijnlijk alleen op aanvraag, of als de brug überhaupt toch open was.
Nadat voor de zoveelste keer de brug was aangevaren en dit de nodigen weken overlast gaf, werd de knoop doorgehakt en werd begonnen met de bouw van de Hemspoortunnel en de aanleg van de hemboog (het spoortraject naar station Sloterdijk).
(PN.M.)
 
 
 
 
 
 
Comments